Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'nin 2023/956 sayılı mevcut Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) Tüzüğü'nü değiştirmeyi amaçlayan bu yeni hamle, AB içindeki sanayi üretiminin karbon kaçakçılığı riskiyle karşı karşıya kalmasını önlemeyi ve küresel emisyonları azaltmayı hedefliyor.
Kapsam Genişliyor: Demir-Çelik ve Alüminyum Yoğun Ürünler Radarda
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, başlangıçta karbon yoğunluğu yüksek ve karbon kaçağı riskine en çok maruz kalan sınırlı sayıda ham madde ve temel ürünü kapsayacak şekilde tasarlanmıştı. Ancak AB'nin Emisyon Ticaret Sistemi'nde (ETS) uyguladığı ücretsiz tahsisatları kademeli olarak kaldırmasıyla birlikte, karbon kaçağı riskinin ham madde sektörlerinden bu ham maddeleri kullanan alt sektör ürünlerine kayacağı öngörülüyor.
"Avrupa Çelik ve Metaller Eylem Planı" çerçevesinde hazırlanan yeni düzenleme, öncelikli olarak demir-çelik ve alüminyum yoğun alt sektör ürünlerine odaklanıyor. Kapsama alınacak ürünler; ithalat hacimleri, değerleri, iklim üzerindeki etkileri ve fiili emisyon hesaplamasının teknik olarak uygulanabilirliği gibi kriterlere göre seçildi.
"Kaynak Değişimi" (Resource Shuffling) ve Usulsüzlüklere Sıkı Takip
Yeni düzenlemenin en dikkat çekici yönlerinden biri, ithalatçıların karbon vergisinden kaçınmak için geliştirdiği "kötü niyetli kaynak değişimi" (harmful resource shuffling) gibi uygulamalara karşı getirilen katı önlemler oldu.
Üçüncü ülkelerdeki üreticilerin, kendi bünyelerindeki kirli teknolojilerle üretilen malları başka pazarlara yönlendirip, sadece en temiz üretim tesislerinden çıkan ürünleri AB'ye ihraç etmesi "istismar edici uygulama" olarak tanımlandı. Bu durumun adil rekabeti bozmasını engellemek amacıyla, riskli görülen ürün kodları ve menşeli ülkeler için beyan sahiplerinden ek kanıtlar istenecek. Kanıtların yetersiz kalması durumunda, emisyon hesaplamaları Komisyon tarafından belirlenen varsayılan (default) değerler üzerinden yapılacak.
Öne Çıkan Diğer Önemli Düzenlemeler
EFTA Ülkeleri ile Ortak Alan: Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nı kendi mevzuatlarına dahil eden EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ülkeleri artık "üçüncü ülke" statüsünden çıkarılacak ve AB ile ortak bir mekanizma alanı oluşturulacak.
Geri Dönüştürülmüş Hurda Düzenlemesi: AB içinde üretim aşamasında ortaya çıkan ve karbon fiyatlandırmasına tabi olan "tüketim öncesi alüminyum ve çelik hurdalarının" (pre-consumer scrap), ithal ürünlerde sıfır emisyonlu gösterilerek haksız avantaj sağlaması önlenecek. Menşei kanıtlanamayan hurdalar doğrudan tüketim öncesi hurda kabul edilerek emisyon hesabına dahil edilecek.
Piyasa Bozucu Durumlarda Geçici Muafiyet: Beklenmedik ve ciddi durumların AB iç pazarında tedarik zincirini bozması veya fiyat oluşumlarını felç etmesi halinde, Avrupa Komisyonu'na belirli ürünleri en fazla iki yıl süreyle mekanizmadan geçici olarak muaf tutma yetkisi verilecek.
Elektrik İthalatında Esneklik: Elektrik ithalatında fiili emisyon verilerinin kullanılabilmesi için kurallar esnetildi. Komisyon, gelecekte daha doğru sonuçlar almak adına elektrik ithalatında "gerçek zamanlı emisyon faktörlerinin" kullanılmasını da değerlendirecek.
Az Gelişmiş Ülkelere Destek: AB, Yeşil Mutabakat'ın dış boyutu kapsamında, özellikle en az gelişmiş ülkelerin (LDC) sanayilerini karbonsuzlaştırma ve bu yeni yükümlülüklere uyum sağlama süreçlerini AB bütçesi ve uluslararası iklim finansmanı fonları üzerinden desteklemeye devam edecek.
Yürürlük ve Raporlama Takvimi
Yeni kurallarla birlikte elektrik ithalatına yönelik metodoloji değişikliklerinin, 30 Eylül 2027'ye kadar sunulacak ilk Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması beyannamelerine yetişecek şekilde uygulanması bekleniyor. Komisyon, 1 Ocak 2028'den itibaren her yıl değer zincirinde kapsama alınabilecek yeni alt sektör ürünlerini belirleyen bir rapor sunacak ve her iki yılda bir mekanizmanın karbon kaçakçılığı üzerindeki etkilerini Avrupa Parlamentosu ve Konsey'e raporlayacak.
Yorumlar
Henüz yorum yapılmadı